ชิตพงษ์ กิตตินราดร,บทบาทของสื่อใหม่ในฐานะสื่อสารมวลชนที่มีต่อสังคม

เขียนโดย ชิตพงษ์ กิตตินราดร,บิสสิเนสวีค ไทยแลนด์   

ความแพร่หลายของ "สื่อใหม่" เช่น เว็บ คลังข้อมูล โทรศัพท์มือถือ ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันต่อวิธีที่คนเราสื่อสารกัน ทั้งการเผยแพร่ข่าวสาร การจูงใจ การเข้าถึงข้อมูลเพื่อประกอบการตัดสินใจและความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคน

เมื่อพูดถึงสื่อใหม่ ความเป็น "สื่อ" ทำให้นักวิชาการสื่อสารมวลชนทั่วโลกเริ่มตั้งข้อสงสัย และขบคิดกันว่าเราสามารถคิดว่า "สื่อใหม่" เป็น "สื่อสารมวลชน" ได้หรือไม่ คำตอบของเรื่องนี้มีความสำคัญต่อสังคมอย่างยิ่ง เพราะเมื่อเรามีความเข้าใจธรรมชาติของสื่อใหม่ เราจะสามารถใช้ประโยชน์จากสื่อดังกล่าวได้หลากหลาย ทั้งทางการเมือง การศึกษา เศรษฐกิจ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงและหล่อหลอมทางวัฒนธรรม ความคิดของสังคม และหน้าที่อื่นๆ ที่เคยเป็นหน้าที่ของสื่อสารมวลชน
 
ตามทฤษฎีสื่อสารมวลชนแบบดั้งเดิม สื่อสารมวลชน หมายถึง การสื่อสารจากผู้ส่งสารไปยังผู้รับสารจำนวนมากไปพร้อมๆ กัน โดยผู้รับสารไม่จำเป็นต้องรู้จักหรือมีความสัมพันธ์กัน การสื่อสารนั้นเกิดขึ้นทางเดียวและกระทำผ่านตัวกลาง ซึ่งก็คือ "สื่อ" นั่นเอง และบ่อยครั้งสื่อก็เป็นผู้นำทางความคิดที่มีบทบาทในการชี้นำความคิด ความเห็นและพฤติกรรมของคนในสังคมซึ่งเป็นผู้รับสารด้วย
 
ตัวอย่างของสื่อสารมวลชนตามคำจำกัดความแบบดั้งเดิม ก็เช่น การที่รัฐบาลใช้โทรทัศน์เป็นช่องทางในการเผยแพร่ข่าวสาร และโน้มน้าวใจคนในชาติให้เห็นไปในทางเดียวกัน เพื่อความสมานฉันท์หรือจุดประสงค์ที่เป็นประโยชน์ต่อรัฐบาล (ซึ่งเป็นผู้ส่งสาร) เอง หรือการที่ธุรกิจใช้นิตยสารในการชักจูงใจให้คนซื้อของ เป็นต้น
 
ถ้าวิเคราะห์ตามทฤษฎีดั้งเดิม จะเห็นว่าสื่อใหม่มีลักษณะหลายอย่างไม่ตรงกับความเป็นสื่อสารมวลชน เพราะในสื่อใหม่ ผู้ส่งสารกับผู้รับสารสามารถสลับบทบาทกันได้ และความสัมพันธ์ระหว่างผู้ส่งสารกับผู้รับสารเป็นไปอย่างซับซ้อน ไม่เป็นเส้นตรงเหมือนสื่อดั้งเดิม เช่น ผู้ส่งสารอาจส่งสารไปยังผู้รับสารคนเดียวก็ได้ แล้วผู้รับสารคนนั้นอาจนำสารนี้ไปเผยแพร่ต่อไปในวงกว้างขึ้นเรื่อยๆ เป็นลูกโซ่ ผ่านกลไกบนเว็บ เช่น เว็บเครือข่ายสังคม ยิ่งไปกว่านั้น ความสัมพันธ์ดังกล่าวไม่ได้เป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้ส่งสารแต่อย่างเดียว แต่เป็นความเคลื่อนไหวต่อเนื่องที่มีผลต่อทุกๆ แง่มุมในสังคม เช่น การนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางการเมือง การสร้างสรรค์ หล่อหลอม หรือรักษาวัฒนธรรม การสนับสนุนการแสดงออกอย่างเป็นประชาธิปไตย การเคารพความแตกต่างหลากหลายของคนและเปิดโอกาสให้แต่ละคนแสดงออกซึ่งเอกลักษณ์ของตนหรือชุมชน และการให้การศึกษาและส่งเสริมการเรียนรู้ระหว่างกัน เป็นต้น
 
แง่มุมทางสังคมวิทยาเหล่านี้เป็นสิ่งที่นักสื่อสารมวลชนสาย "ทางเลือก" ให้ความสำคัญ โดยเห็นว่าสื่อมีหน้าที่ บทบาทและศักยภาพที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลงหรือผลกระทบต่อปัจจัยทางสังคมต่างๆ ได้ แนวคิดนี้เป็นที่มาของการส่งเสริมสื่ออิสระที่มีบทบาทในการเปลี่ยนแปลงและรองรับความต้องการของสังคม เช่น BBC ในอังกฤษ หรือ ThaiPBS นี่เอง
 
สื่อใหม่ก็เช่นกันที่มีบทบาทต่อสังคมในหลากหลายแง่มุม ตั้งแต่การเปิดโอกาสให้คนทั่วไปสามารถเป็นเจ้าของสื่อ เช่น บลอก ทำให้เนื้อหาของสื่อที่ไหลเวียนในสังคมเป็นตัวแทนความคิดเห็นของประชาชนได้อย่างเที่ยงตรงมากขึ้น การที่เว็บมีกลไกให้ผู้ใช้ (ซึ่งเป็นได้ทั้งผู้ส่งและผู้รับสารในเวลาเดียวกัน) ได้มีปฏิสัมพันธ์ต่อกันแบบสองทาง ผ่านการแสดงความเห็นหรือการโต้ตอบ จนถึงการที่สื่อใหม่สามารถมีบทบาทเป็นตัวกลางในการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งกว่าสื่อดั้งเดิม เพราะการเข้าถึงข่าวสารในสื่อใหม่ไม่มีอุปสรรค เช่น พื้นที่ ระยะทาง หรือต้นทุนเหมือนสื่อดั้งเดิมอีกต่อไป
 
คุณสมบัติที่ศักยภาพที่หลากหลายของสื่อใหม่ ในฐานะสื่อสารมวลชน (ตามทฤษฎีทางเลือก) ทำให้เราต้องมาเริ่มให้ความสนใจอย่างจริงจังเพื่อศึกษาทำความเข้าใจประโยชน์ (และข้อจำกัด) ของสื่อใหม่ เพื่อนำโลกสู่ยุคข้อมูลข่าวสารที่เกิดประโยชน์อย่างแท้จริงต่อผู้คน

© 2007 by The McGraw-Hill Companies Inc. All rights reserved.